Menu główne - Polska strona teleskopu SALT

Międzynarodowa Sieć Teleskopu SALT w Polsce.

Zasady przystępowania do sieci naukowej i uczestniczenia w jej pracach, przyjęte przez krajowych uczestników.

a) Sieć skupia: polskie instytucje astronomiczne będące założycielami Fundacji Teleskopu SALT; Katedrę Astronomii Akademii Pedagogicznej; krajowe osoby prawne, które uzyskały tytuł Sponsora Fundacji oraz zagraniczne instytucje astronomiczne.

b) Do sieci mogą przystępować osoby prawne, które uzyskają tytuł Sponsora Fundacji oraz zagraniczne instytucje astronomiczne.

c) Prace sieci koordynowane są przez Zespół Koordynacyjny złożony z dyrektorów polskich instytucji astronomicznych działających w sieci.

d) Badania naukowe koordynowane są przez Radę Użytkowników oceniającą merytorycznie obserwacyjne projekty badawcze i kierującą je do realizacji na teleskopy HET bądź SALT

e) Rada Użytkowników jest ciałem 5 osobowym nominowanym przez Zespół Koordynacyjny.

Cele działania i rozwoju sieci naukowej lub jej polskiej części oraz plan jej działania w okresie co najmniej 3 lat.

Cele działania i rozwoju sieci:

Głównymi celami działania i rozwoju sieci są:

a) Prowadzenie badań z zakresu astrofizyki obserwacyjnej.

b) Współpraca i wymiana naukowa z zagranicznymi uczestnikami sieci.

c) Organizowanie średnio i długoterminowych staży naukowych dla młodych naukowców, ukierunkowane głównie na kształcenie spektroskopistów

d) Organizowanie konferencji krajowych i międzynarodowych.

e) Uczestniczenie w pracach Zarządu SALT Foundation i Naukowej Grupy Roboczej SALT Foundation.

f) Informowanie polskiego środowiska astronomicznego, o pracy teleskopów HET i SALT.

g) Zorganizowanie Grupy Roboczej zajmującej się popularyzacją astronomii w tym kontaktami ze szkołami i osobami zainteresowanymi astronomią.

Plan działania:

a) Stworzenie polskiej strony internetowej o Teleskopie SALT, oraz bazy danych zawierającej obserwacje astronomiczne.

b) Stworzenie Grupy Roboczej do spraw promocji wyników naukowych.

c) Konferencja pt.: Badania astronomiczne przy użyciu wielkich teleskopów, oraz organizowanie w Polsce zebrań Zarządu SALT Foundation i Naukowej Grupy Roboczej.

d) Druk materiałów naukowych z konferencji.

e) Uczestniczenie w zebraniach SALT Foundation (dwie sesje rocznie).

f) Stworzenie Polskiej Rady Użytkowników teleskopu SALT

Informacje dotyczące kierownika oraz składu zespołu wykonującego zadania związane z koordynacją działalności sieci naukowej.

Polscy uczestnicy sieci

a) Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu im. A. Mickiewicza - prof. dr hab. E. Wnuk

b) Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego - prof. dr hab. M. Ostrowski

c) Centrum Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika - prof. dr hab. A. Kus

d) Centrum Astronomiczne im. M. Kopernika, PAN - doc. dr hab. M. J. Sarna

e) Katedra Astronomii Akademii Pedagogicznej - prof. dr hab. J. M. Kreiner

Zagraniczni uczestnicy sieci

a) Georg-August-Universitat Gottingen - prof. dr K. Fricke

b) The United Kingdom SALT Consortium - prof. dr G. Bromage - w skład konsorcjum wchodzą: Armagh Observatory, The University of Central Lancashire, The University of Keele, The University of Nottingham, The Open University i The University ofSouthampton.

c) McDonald Observatory, Texas - prof. dr F. Bash

d) South African Astronomical Observatory - prof. dr P. Whitelock

Zarówno polscy jak i zagraniczni uczestnicy sieci biorą udział w programie budowy wielkiego 10-m teleskopu SALT, który zostanie oddany do użytku pod koniec 2004 roku. Zasady uczestniczenia w projekcie określa Umowa Udziałowców SALT.

Inne programy międzynarodowe w których biorą udział polscy uczestnicy Sieci

Z innych ważnych programów międzynarodowych w których biorą udział uczestnicy Sieci Naukowej należy wymienić:

Katedra Astronomii Akademii Pedagogicznej

e) WET (The Whole Earth Telescope) - Obok Katedry Astronomii AP w Krakowie, w pracach WET bierze udział CAMK PAN. Sieć WET skupia obserwatoria z prawie wszystkich kontynentów. Idea sieci oparta jest na obserwowaniu wybranego obiektu astronomicznego nieprzerwanie przez kilka tygodni, w celu uzyskania długich baz danych. Obserwowane są gwiazdy zmienne-pulsujące dla których niezbędne są bazy danych pokrywające długie przedziały czasu. Przeprowadzono kilkanaście sesji obserwacyjnych (typowo dwie rocznie).

Uniwersytet Mikołaja Kopernika

f) 32-m radioteleskop toruński jest włączony do międzynarodowej sieci VLBI (Very Large Base Interferometry), wykonując wspólne obserwacje w sieci radioteleskopów działających w Europie (W. Brytania, Holandia, Niemcy, Włochy, Szwecja), USA i wschodniej Azji. Działalność ta ma silne wsparcie finansowe w ramach grantów 5 PR Unii Europejskiej.

g) Projekty OCRA i FARADAY - realizowane częściowo w ramach 5 PR UE we współpracy z Jordell Bank, Istituto di Radioastronomia (Włochy), ASTRON (Holandia). Projekt dotyczy opracowania nowych technologii odbiorczych radioastronomii, budowy prototypowych urządzeń i ich wykorzystanie dla przeglądu całego nieba w poszukiwaniu nowych źródeł pozagalaktycznych o silnej emisji w zakresach fal < l cm. W powiązaniu z projektem satelitarnym "Pianek", projekt OCRA będzie miał duże znaczenie dla badań kosmicznych.

Centrum Astronomiczne im. M. Kopernika, włączone jest w kilka znaczących przedsięwzięć międzynarodowych:

h) The Origin of Planetary Systems - temat realizowany w ramach 5 Programu Ramowego Unii Europejskiej (nr RTN2-2001-00324) we współpracy z: Max-Planck-Institute for Astronomy (Niemcy), Astrophysical Institut, Jena (Niemcy), Stokholm Observatory (Szwecja), Queen Mary and Westfield College (Anglia), Leiden Observatory (Holandia), Observatorie de Geneva (Szwajcaria), Institut d'Astrophysique de Paris (Francja). Projekt dotyczy niezwykle aktualnego problemu naukowego: powstawania i ewolucji układów planetarnych.

i) Projekt INTEGRAL jest wykonywany przez kraje członkowskie ESA (European Space Agency) przy współudziale Polski, NASA i Institut Kosmicheskih Issledovanij (Rosja). Jest to satelita obserwujący w zakresie rentgenowskim i Gamma, umieszczony na orbicie okołoziemskiej w roku 2002. Polscy specjaliści z Centrum Badań Kosmicznych PAN uczestniczą w budowie dwóch instrumentów IBIS i JEM-X. Koordynatorem polskiego udziału w INTEGRAL'u jest nasze Centrum.

j) Projekt HERSCHEL ma za zadanie zbudowanie satelity obserwującego obiekty astronomiczne w zakresie dalekiej podczerwieni. W eksperymencie uczestniczy dziewięć krajów europejskich (członkowie ESA) i Polska. Satelita zostanie umieszczony na orbicie okołoziemskiej w 2007 roku. Polscy specjaliści uczestniczą w budowie spektrometru HIFI. Centrum pełni rolę koordynatora polskiego udziału w projekcie.

Skład Zespołu Koordynacyjnego

a) prof. dr hab. J. M. Kreiner - AP, Kraków

b) prof. dr hab. A. Kus - UMK, Toruń

c) prof. dr hab. M. Ostrowski - UJ, Kraków

d) doc. dr hab. M. J. Sarna - CAMK PAN, Warszawa - przewodniczący

e) prof. dr hab. E. Wnuk - UAM, Poznań

Wszyscy uczestnicy Zespołu Koordynacyjnego są jednocześnie dyrektorami polskich placówek astronomicznych.

Proponowany Przewodniczący Zespołu Koordynacyjnego jest jednocześnie koordynatorem z ramienia KBN udziału Polski w budowie teleskopu SALT w RPA. Do jego obowiązków należy: uczestnictwo w posiedzeniach Zarządu SALT Foundation Ltd, przedstawianie rocznych raportów finansowych i merytorycznych z przebiegu inwestycji, przekazywanie środków budżetowych przeznaczonych na pokrycie polskiego udziału w przedsięwzięciu, na konto SALT Foundation Ltd. Koordynator jest równocześnie Prezesem Zarządu Fundacji Teleskopu SALT w Polsce. Fundacja zajmuje się gromadzeniem środków zadeklarowanych przez polskie instytucje astronomiczne na budowę teleskopu SALT. Środki te są następnie przekazywane do SALT Foundation Ltd, zgodnie z harmonogramem zawartym w Umowie Udziałowców SALT.

Skład Rady Użytkowników

a) dr hab. Krzysztof Gęsicki - UMK

b) prof. dr hab. Janusz Kałużny - CAMK PAN - przewodniczący

c) dr Tomasz Kwiatkowski - UAM

d) dr Grzegorz Kopacki - UWr
e) prof. dr hab. Marek Sarna - CAMK PAN

f) dr hab. Stanisław Zoła - AP/UJ

Przewodniczący Rady Użytkowników jest jednocześnie polskim reprezentantem w Naukowej Grupie Roboczej SALT Foundation.

Zadania polskiej części sieci

Tworzenie, gromadzenie, przetwarzanie i upowszechnianie informacji naukowej w zakresie działania sieci

Zostanie utworzona i będzie uaktualniana baza danych z obserwacjami wykonanymi na dużych teleskopach. Na polskiej stronie SALT będą dostępone materiały naukowe i organizacyjne dotyczące SALT.

Promocja wyników i zastosowań praktycznych badań naukowych prowadzonych w ramach sieci naukowej

W porozumieniu z Polskim Towarzystwem Astronomicznym (PTA), Polskim Towarzystwem Miłośników Astronomii (PTMA) oraz polskim oddziałem Hands on Universe (HOU) pragniemy stworzyć grupę roboczą udostępniającą, szerokim rzeszom (miłośnicy, uczniowie szkół średnich zrzeszeni w HOU) zainteresowanym astronomią, oryginalnych danych obserwacyjnych otrzymanych teleskopem SALT i innymi dużymi teleskopami. Grupa robocza będzie zapewniać pomoc fachową zainteresowanym osobom. W momencie oddania teleskopu SALT do użytku planuje się kierowania do realizacji, projektów najbardziej aktywnych uczestników grupy.

Koordynacja działalności sieci naukowej, w tym wymiana osobowa i konferencje związane z działalnością sieci

a) Konferencje związane z działalnością sieci

Konferencja międzynarodowa. W roku 2004 planujemy zorganizowanie międzynarodowej konferencji naukowej prezentującej wyniki uzyskane przy użyciu wielkich teleskopów w tym przez Keck, VLT, Magellan, HET i innych. Proponowany tytuł konferencji: SCIENCE WITH THE WORLD'S LARGEST TELESCOPES. Teleskop SALT będzie bliźniaczą kopią teleskopu HET pracującego obecnie w McDonald Observatory w Teksasie Konferencja będzie miała interdyscyplinarny charakter, a jej głównym celem będzie zademonstrowanie tematów badawczych możliwych do zrealizowania przy użyciu HET/SALT. Planowane jest przybycie około 70 uczestników w tym 50 gości zagranicznych. Konferencja planowana jest na trzy dni. Będzie ona połączona z zebraniem Zarządu SALT Foundation oraz zebraniem Naukowej Grupy Roboczej SALT Foundation. W związku z planowaną konferencją pragniemy ufundować 15 stypendiów pokrywających koszty wpisowego i pobytu dla doktorantów oraz dofinansowanie dla 5 osób kosztów dojazdu.

Warsztaty naukowe. Planujemy organizować coroczne Warsztaty ze Spektroskopii Astronomicznej. Skierowane one będą głównie do doktorantów oraz młodych pracowników naukowych ze wszystkich ośrodków astronomicznych w Polsce. Zostały pomyślane jako szkoły przygotowujące przyszłych obserwatorów używających dużych teleskopów. Będą to jedno/dwudniowe zjazdy, z 3-4 wykładami prowadzonymi przez najlepszych specjalistów polskich i zagranicznych. Przewiduje się udział 20-30 uczestników. Pierwsze warsztaty odbyły się jesienią 2002.

Koordynacja działalności sieci i wymiana osobowa

Koordynacja. Zebrania Zarządu SALT Foundation i Naukowej Grupy Roboczej

SALT Foundation organizowane są typowo dwa razy w roku, każdorazowo przez innego z udziałowców. Polska ostatni raz organizowała takie spotkanie w listopadzie 1998 roku. Wydaje się więc wskazane zaproponowanie aby jedno z dwóch spotkań roku 2004 odbyło się w Polsce.

W zebraniach Zarządu i Naukowej Grupy Roboczej, bierze udział dwóch uczestników z Polski: koordynator projektu SALT oraz koordynator ds. budowy aparatury specjalnej. Polska Rada Użytkowników rozpoczęła swoją pracę w pierwszej połowie 2003 roku. W drugiej połowie 2004 roku zacznie przydzielać czas na teleskopie SALT.

Wymiana osobowa. Przewidujemy rozwój wymiany osobowej pomiędzy polskimi i zagranicznymi uczestnikami sieci (głównie SAAO oraz McDonald Observatory). Wymiana ta będzie polegała na organizowaniu krótkoterminowych staży przy teleskopie HET oraz w SAAO-Southerland dla młodych pracowników naukowych.